Siirt koşullarında fosforca fakir topraklarda yetiştirilen makarnalık buğday (Triticum durum)'da silisyum uygulamalarının bitki gelişimi, verim ve kalitesi üzerine etkilerinin belirlenmesi

Bu çalışma, buğday (Triticum durum)'da silisyum ve fosfor uygulamalarının bitki gelişimi, besin maddesi alınımı, tane verimi ve kalitesi üzerine etkilerini incelemek üzere Siirt ekolojik koşullarında 2023 ve 2024 üretim sezonunda yürütülmüştür. Araştırmada 3 silisyum ve 4 fosfor uygulaması kullanılmıştır. Araştırma tesadüf bloklarında bölünmüş parseller deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Bu çalışmanın sonuçlarına göre; bitki boyu 80,03-92,20 cm, başak boyu 5,87-7,30 cm, kardeş sayısı 3,43-3,80 adet/bitki, metrekarede başak sayısı 281,7-480,0 adet/m2, başakçık sayısı 18,13-19,93 adet/başak, başakta tane sayısı 55,73-64,80 adet/bitki, bin tane ağırlığı 45,62-51,75 g, tane verimi 119,0-284,6 kg/da, biyolojik verim 634,9-1097,7 kg/da, hektolitre ağırlığı 81,13-82,57 g, başak ağırlığı 3,05-4,18 g, hasat indeksi %16,86-35,67, başakta tane ağırlığı 3,65-4,14 g/başak, rutubet miktarı %9,267-9,800, ham protein oranı %10,67-11,23, sedimantasyon % 26,10-30,37, nişasta miktarı %69,83-70,27 ve yaş glüten oranı % 19,07-20,60 değerleri arasında değişim göstermiştir. Çalışmada silisyum uygulamalarının bitki boyu, başak boyu, biyolojik verim ve rutubet miktarı açısından önemli istatistiki farklılıkların bulunduğu belirlenmiş, incelenen diğer özellikler bakımından ise silisyum uygulamaları arasındaki farklılığın istatistiki önem düzeyinde olmadığı tespit edilmiştir. Fosfor uygulamalarının bitki boyu, kardeş sayısı, bin tane ağırlığı ve başakta tane ağırlığı açısından önemli istatistiki farklılıkların bulunduğu belirlenmiş, incelenen diğer özellikler bakımından ise silisyum uygulamaları arasındaki farklılığın istatistiki önem düzeyinde olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Siirt ili ekolojik koşullarında yürütülen bu çalışmada buğday yetiştiriciliğinde silisyum uygulamalarının fosforlu gübre kullanımının azaltılması bakımından kolay uygulanabilir ve ekonomik bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır.

This study was conducted in Siirt ecological conditions in the 2023 and 2024 production seasons to investigate the effects of silicon and phosphorus applications on plant development, nutrient uptake, grain yield and quality in wheat (Triticum durum). 3 silicon and 4 phosphorus applications were used in the study. The study was conducted in randomized blocks with 3 replications according to the split-plot experimental design. According to the results of this study; plant height 80,03-92,20 cm, spike length 5,87-7,30 cm, tiller number 3,43-3,80 pieces/plant, spike number per square meter 281,7-480,0 pieces/m2, spikelet number 18,13-19,93 pieces/spike, grain number per spike 55,73-64,80 pieces/plant, thousand grain weight 45,62-51,75 g, grain yield 119,0-284,6 kg/da, biological yield 634,9-1097,7 kg/da, hectoliter weight 81,13-82,57 g, spike weight 3,05-4,18 g, harvest index 16,86-35,67%, grain weight per spike 3,65-4,14 g/spike, moisture analysis varied between 9,267-9,800%, crude protein ratio 10,67-11,23%, sedimentation 26,10-30,37%, starch amount 69,83-70,27% and wet gluten ratio 19,07-20,60%. In the study, it was determined that silicon applications had significant statistical differences in terms of plant height, spike length, biological yield and moisture analysis, and it was determined that the difference between silicon applications was not at the level of statistical significance in terms of other examined characteristics. It was determined that phosphorus applications had significant statistical differences in terms of plant height, tiller number, thousand grain weight and grain weight per spike, and it was determined that the difference between silicon applications was not at the level of statistical significance in terms of other examined characteristics. As a result, this study conducted in the ecological conditions of Siirt province reveals that silicon applications in wheat cultivation are an easily applicable and economical method in terms of reducing phosphorus fertilizer use.