Yahudi teolojisinde müslüman kelamcı ve filozofların etkileri

Abstract

Antik Yunan düşüncesinin tercümelerle İslâm alemine taşınmasıyla birlikte Kindi, Fârâbi ve İbn Sina gibi filozoflar İslâm felsefesi alanında bir çok eser bıraktı. İslâm filozoflarının düşünceleri sadece Müslüman filozoflar üzerinde değil, aynı zamanda İslâm coğrafyasında yaşayan Hristiyan ve Yahudi filozofların düşünceleri üzerinde de etkili oldu. Yahudi felsefesinin gelişimi ve Yahudi filozofların düşüncelerini ortaya koyması, İslâm felsefesinin gösterdiği gelişime paralel bir seyir izledi. Yahudi filozofların Yahudilik kelâmı ve akaidine ait düşünceleriyle birlikte kendilerine özgü bir takım felsefi düşüncelerinden söz etmek mümkün olsa da, düşüncelerinin şekillenmesinde İslâm filozoflarının payı büyüktür. Doğu İslâm dünyasında İslâm filozoflarından etkilenen Yahudi filozoflardan Davud el-Mukammas (M.S. 937), İsaac İsraeli (ö. 955) ve Saadia Gaon (882-942)’un düşüncelerinde muhtelif İslâm felsefe ve kelam ekollerinin etkisi aşikardır. Endülüs’lü filozoflardan ise önemlileri şunlardır: Solomon İbn Gabirol (1021-58 veya 1070), Abraham bin Davud (ykl. 1110-80), İbn Meymun (1138-1204), Gersonides (1288- 1344), Judah Ha levi (1086-1141), Mûsâ ibn Ezra, Yûsuf İbn Sıddik el-Kurtubî, İsmâîl ibn Tibbon ve Şem-Tob ibn Yûsuf. İşte bu makalenin amacı, İslâm kelâmcı ve filozoflarının bazı Yahudi kelâmcı ve filozofları üzerindeki etkisini çeşitli örneklerle göstermektir.