İlâhî Sıfatlar Probleminin Ortaya Çıkışında Çok Kültürlü Ortamın Etkisi

Abstract

İslâm düşünce tarihinde de sıfatlar,üzerinde en çok tartışılan konularınbaşında yer almaktadır. Hatta bu konu,mezhepler arasında tekfire götürenboyutlarıyla ele alınmıştır. Ancaktarihsel sürece bakıldığında, İslâmâleminde tartışma konusu olan sıfatlarınsosyo-kültürel konjonktür gereği tevhididüşünceyi savunma amacıyla ortayaçıktığı görülmektedir. Tevhidi savunmagayesi güden sıfat anlayışının,mezhepler tarafından sistematik bir halegetirilmesi, tarihsel süreçte ortaya çıkansıfat telakkisinin tek genelgeçer anlayışolduğu algısını da beraberindegetirmiştir. Dolayısıyla tarihsel süreçtetenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenenAllah tasavvuru, günümüz insanınıntam anlamıyla içselleştirebildiği birtasavvur olamamıştır. Bunun sebebi,tenzih ve mutlaklık üzerinde şekillenensavunmacı söylemin, farklı kültür vemedeniyetlerle etkileşimin bir sonucuolarak ortaya çıkmasıdır.Bu çalışma, ilahi sıfatlar kapsamındatartışılan konuların, İslâm’ın hangidinler veya inançlarla etkileşimineticesinde ortaya çıktığını belirlemeyiamaçlamaktadır. Özellikle İslâmâleminde mezhebî ayrılıklara sebebiyetveren Allah’ın kelâmının yaratılmışlığı,tenzih ve ta’tîl anlayışları, Hıristiyanlıklaetkileşimin bir sonucudur. Antropomorfizm, teşbih, tecsimtartışmalarının Yahudilikle; her yönüylemutlak Tanrı anlayışının ise düalistinançlarla etkileşimin bir neticesiolduğunu söyleyebiliriz.