OSMANLI ORDULARININ GENCE’Yİ FETHİ, ASKERİ VE LOJİSTİK DURUMU (1723-1735)

Abstract

Gence, Azerbaycan’ın batısında Kura Irmağının sağ kollarından Genceçay’ın her iki kıyısında kurulmuş olup günümüzde nüfus bakımından Bakü’den sonra Azerbaycan’ın ikinci büyük şehridir. Gence, Çin’den başlayıp İran’a ve ardından Kafkasya ve Anadolu’ya doğru uzanan tarihi ipek yolunun önemli güzergâhlarından birinde yer almaktadır. Bakü ile Tiflis arasındaki ticari faaliyetlerin Gence üzerinde gerçekleşmesi gerekse de İran’ı Kafkasya’ya bağlayan önemli bir geçiş noktasında bulunması Gence’nin askeri ve stratejik önemini artırmıştır. Bu nedenle bölge tarihi süreç içerisinde büyük devletlerin hâkimiyet mücadelesine sahne olmuştur. Kafkasya üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışan Osmanlı Devleti ile Safevi Devleti arasındaki kıyasıya mücadeleler 16. ve 17. yüzyıllarda sürmüş ve bu durum 18. yüzyılın ilk yarısına kadar devam etmiştir. İran’ın içinde bulunduğu iç karışıklıklar doğuda Afganlıların ve kuzeyde Rusların saldırılarına maruz kalması üzerine padişah III. Ahmed döneminde İran’a harp açılmıştır. 1723 yılında İran’ın Kafkasya’da bulunan toprakları Osmanlı Devleti’nin eline geçmiştir. Bu bölgelerden biri de Gence olmuştur. Gence’nin fethine müteakip pek çok askeri sınıf bölgeye nakledilmiştir. Gence de bulunan Osmanlı ordusunun ihtiyaç duyduğu zahire ve mühimmatlar da bölgeye intikal ettirilerek Safevi ordularına karşı bölge kontrol altına alınmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, mevcut arşiv kaynaklarından istifade edilerek 1723-1735 yılları arasında Gence ’ye nakledilen Osmanlı askeri sınıfları ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Ayrıca Gence ’de bulunan Osmanlı askerlerine temin edilen zahire ve mühimmat sevkiyatı üzerinde durulmuş konunun daha iyi anlaşılması için tablo ve grafiklerden istifade edilmiştir.