Bâkûlî’nin Cevâhiru’l-Kur’ân ve Netâicu’s-San‘a Adlı Eserinde Şiirle İstişhad Metodu

Abstract

Hicri VI. yüzyılın önde gelen dil, tefsir ve kıraat alimlerinden Bâkûlî (ö. 543/1148), kaleme aldığı çok sayıda eserle bu alanlara önemli katkılar sağlamıştır. Müellifin eserlerinden biri olan Cevâhiru’l-Kur’ân, aynı gramer konusuna ilişkin ayetleri ve dilcilerin bu ayetlere dair görüşlerini bir araya getirerek müstakil başlıklar altında toplamıştır. Bilindiği üzere Arap dilbilgisinin temellendirilmesinde ve Kur’ân’nın doğru anlaşılmasında Arap şiiri, merkezi bir rol oynamaktadır. Gerek gramer alanında gerekse Kur’ân ilimlerine dair telif edilen eserlerde, şiirden yaygın bir biçimde istifade edilmiştir. Bâkûlî de Cevâhiru’l-Kur’ân’da ayetleri dil açısından tahlil ederken şiirden önemli ölçüde yararlanmıştır. Bu çalışmada, müellifin yararlandığı şiirler ve bu şiirlerin kullanıldığı alanlar örnekler üzerinden incelenmiştir. Ayrıca, şâhit olarak zikredilen şiirlerin hem gramere dair eserlerde hem de tefsir kaynaklarında nasıl bir delil niteliği taşıdığına da yer yer işaret edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, müellifin hem gramer alanında hem de Kur’ân tefsirinde Arap şiirinden yararlanma metodolojisini anlamaya katkı sağlamayı hedeflemektedir.