YABANCILARA TÜRKÇE ÖĞRETİMİNDE B1 SEVİYESİ İÇİN METİN UYARLAMA ÇALIŞMASI: "MURADINA EREN DİLBER" MASALI

İletişim, insanoğlunun en temel ihtiyaçlarından biridir. Dünyayı, diğer kültürleri ve farklı medeniyetleri anlamanın, onlarla sağlıklı bir bağ kurabilmenin yolu yabancı dil öğrenmekle çok daha kolay hale gelir. Dilin, sırf gramer kurallarından ibaret bir yapı olmadığı aksine kültür ve medeniyet aktarımındaki en güçlü ve en canlı bir köprü olduğu unutulmamalıdır. Bir toplumun tarihi, ruhu ve değerleri nesilden nesile ancak dil aracılığıyla taşınır. Bu nedenle, ferde yepyeni bir evrensel ufuk kazandıran en etkili dil öğrenme ve öğretme süreçlerinin ustalıkla ve titizlikle tasarlanması ve uygulanması son derece büyük bir önem taşır. Yabancı dil öğretiminde, hedef dilin söz varlığı bakımından zengin edebî eserlerinden yararlanmak, öğrencinin yalnızca dile hâkimiyetini geliştirmez; o dili öğrenme isteğini de artırır. Söz konusu bu metinler, hedef dilin gramer özelliklerini taşıdığı kadar o dili konuşan toplumun düşünme biçimini, değerler dünyasını ve kültürel kodlarını da bünyesinde barındırmaktadır. Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin (CEFR) B1 düzeyinde öğrenciden beklenen durum, ölçünlü metinleri anlayabilmesi, günlük hayatın dilsel görevlerini yerine getirebilmesi ve temel seviyede kültürel içerikleri kavrayabilmesidir. Bu çerçevede, kültürel ögelerle örülmüş edebî metinler hem anlamayı kolaylaştırır hem de öğretim sürecine renk ve canlılık katar. Yine bunların yanında öğrencinin Türk toplumunun değerlerini, gündelik hayatını ve tarihî birikimini tanımasına; Türkçenin söz varlığını, ince anlam farklılıklarını ve anlatım zenginliğini fark etmesine de imkân verir. Fakat literatürde özgün edebî metinlerin dil seviyesi çoğu zaman öğrencinin seviyesinin üzerinde olduğu görülmektedir. Bu yüzden söz konusu metinlerin eğitsel amaçla uyarlanması bir mecburiyet olmuştur. Bu çalışmada, MEB tarafından tavsiye edilen “Yüz Temel Eser” listesinde yer alan “Muradına Eren Dilber” adlı Türk masalının B1 seviyesine uygun biçimde eğitsel olarak uyarlanması amaçlanmıştır. Uyarlama sürecinde metin seçimi, hedef seviyeye uygunluk, anlamı destekleyici düzenlemeler, sözcüksel ve sözdizimsel müdahaleler ile öğrenci merkezli görev tasarımı gibi ölçütler dikkate alınmıştır. B1 seviyesini aşan sözcükler ve dil bilgisi yapıları, biçim bilgisel karmaşıklık, cümle uzunluğu, deyim ve atasözü yoğunluğu gibi ölçütler çerçevesinde belirlenerek sadeleştirme, genişletme ve kolaylaştırma teknikleri dengeli bir bütün içinde uygulanmıştır. Sadeleştirme aşamasında uzun ve dolaylı cümleler bölünmüş, az kullanılan sözcükler daha yaygın karşılıklarıyla değiştirilmiştir. Genişletme tekniğiyle metindeki örtülü kültür ve mânâ yükü açıklanmış kolaylaştırma aşamasında ise metin görsellerle, sözlük desteğiyle ve ön bilgilendirme etkinlikleriyle pekiştirilmiştir. Bu yolla kültürel içeriği zedelenmemiş, dilsel bütünlüğü korunmuş ve B1 seviyesine uygun, özgün bir öğretim malzemesi geliştirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu bu malzeme, giriş etkinlikleri, söz varlığı çalışmaları, kültürel tartışma soruları ve üretim odaklı görevlerle eğitsel açıdan zenginleştirilmiştir. Böylece öğrencilerin okuma-anlama, sözlü iletişim ve yazılı üretim becerilerinin gelişimi hedeflenerek Türk kültürüne ait zengin anlatı geleneğine ulaşabilmelerine imkân sağlanmıştır.