5249 Numaralı Gümrük Tarife Defterine Göre Diyarbakır Gümrüğüne Getirilen Emtialar: Emtianın Cinsi, Vergisi ve Emtia-Fiyat İlişkisi

Abstract

Osmanlı Devleti, merkeziyetçi yönetimanlayışı çerçevesinde idarî, askerî, siyasî, sosyal veiktisadî yapılanmasını güçlü dinamikler üzerinetesis etmiştir. Devletin esas yönetim felsefiniyansıtacak ve yerleştirecek olan bu dinamikler(kurum ve idareciler), merkez-taşra ilişkileriningüçlendirilmesinin temel basamağını teşkiletmiştir. Devletin takip etmiş olduğu çeşitlipolitika l a rın topluma indirgenme si veuygulanmasında önemli görevi üstlenen budinamikler içerisinde ortaya çıkan aksaklık veyasorunlar idarî mekanizmanın işleyişini sekteyeuğratmış, devleti alternetif çözüm yollarınıaramaya itmiştir. Bu durumun Osmanlı gümrükrejimi için de geçerli olduğunu söylemek gerekir.Zira iktisadî ve ticarî hayatının temel dinamikleriniteşkil eden gümrük merkezlerinde görev yapanidarecilerle tüccarlar arasındaki sorunlarınzamanla -uygulamaya konan çözüm yollarınarağmen- giderek artması devleti, gümrük rejiminoktasında birtakım değişiklikler yapmayaitmiştir. Bu bağlamda Osmanlı Devleti, vergitayini noktasında gümrük merkezlerinde meydanagelen şikâyetleri ortadan kaldırmak ve gümrükmuamelatında birlik sağlamak maksadıyla malfiyatlarıyla gümrük resmini tayin eden tarifelerhazırlatmıştır. Hazırlanan tarife defterleriyle içticarette konu olan malların listeleri oluşturulmuş,kıymetleri biçilmiş ve alınacak vergiler tespitedilmiştir. 5249 numaralı gümrük tarife defteri debunlardan birini teşkil etmektedir. Bu çalışmada;mevzu bahis olan tarife defterinden hareketleMüslim ve Gayrimüslim tüccarların DiyarbakırGümrüğü'ne getirecekleri emtianın orgini,kıymeti, vergi dilimi ve hangi değerler arasındasatışa sunulduğu incelenmiştir.