HATAY SORUNU VE ABD: WASHINGTON’UN HATAY’DAARKEOLOJİK KAZI İMTİYAZINI SÜRDÜRMEGİRİŞİMLERİ

Abstract

Bu çalışma Hatay’ın Türkiye’ye katılma sürecinde ABD’nin Hatay’daki arkeolojik kazı yapma imtiyazını koruma girişimlerini incelemektedir. Bu dönemde biri Chicago Üniversitesi Doğu Enstitüsüne diğeri de Princeton Üniversitesi Kazı Komitesine bağlı olmak üzere iki Amerikan heyeti Hatay’da kazı çalışmaları yapmaktadır. Bu heyetler bölgedeki Fransız yönetimi ile yapmış oldukları antlaşmalar neticesinde kazılarda elde ettikleri tarihî eserlerin bir bölümünü yurt dışına çıkarma hakkına sahiptiler. Ancak Türkiye’nin Fransa ile yaptığı antlaşmalar sonucu her geçen gün Hatay’da kontrolünü artırması Amerikan kazı heyetlerini endişelendirmiştir. Sahip oldukları imtiyazları kaybetmekten korkan bu heyetler ABD Dışişlerine başvurmuştur. ABD Dışişleri, Hatay’daki Amerikan çıkarlarını korumak için yoğun bir şekilde diplomatik girişimlerde bulunmuştur. ABD Dışişleri, Beyrut’taki Başkonsolosluğunun yanı sıra Paris ve Ankara’daki Büyükelçilikleri vasıtasıyla bölgede yaşanan gelişmelerden haberdar olmuştur. ABD Dışişlerinden aldıkları talimatlarla ABD’li diplomatlar özellikle Fransız yöneticilerle görüşmeler gerçekleştirmişlerdir. Bu görüşmelerde ABD ile Fransa arasında 1924 yılında imzalanan antlaşmaya vurgu yapılarak Fransa’nın Hatay’da ABD’nin sahip olduğu hakları koruması gerektiğinin altı çizilmiştir. Böylece ABD, Hatay’ın kontrolü Türkiye’ye geçse bile sahip olduğu hakların devam etmesini istemiştir. ABD’nin tüm bu girişimleri, yapılan bu çalışmanın araştırma konusunu teşkil etmektedir. Arşiv belgeleri ışığında konu, detaylı bir şekilde incelenerek ABD’nin çıkarlarını korumak için yapmış olduğu girişimlerin tahlili yapılmıştır.