Ahmed Paşa divânında mûsikî unsurları

Abstract

Mükemmelleşme yolunda 15. yüzyılda emin adımlarla ilerleyen Türk edebiyatıyla Türk mûsikîsinin uyum içinde birbirinden beslenerek hem mevcut şiirlerin bestelenmesine hem de makamlara uygun şiirlerin yazılmasına zemin oluşturmuştur. Böylelikle çok sayıda klâsik Türk edebiyatı şairi, mûsikî terimlerinin şiire girmesine katkıda bulunmuştur. Çalışmada 15. yüzyılın önemli simalarından biri olan Ahmed Paşa’nın divanındaki mûsikî terimleri tespit edilip şiirde kullanış biçimleri (gerçek veya mecaz) ortaya konduktan sonra bunların diğer kelime ve kelime gruplarıyla ilişkisi tahlil edilmiştir. Çalışmaya mûsikî terimlerinden kelime olarak başka anlamlara gelecek şekilde kullanılan örnekler (muhayyer, nevrûz, uşşâk, rast, kânun, târ, perde, Zühre, Dâvûd, nevbet, karâr, makam) dahil edilmemiştir. Mûsikîye ait terimlerin kullanıldığı beyitlerde tenasüp başta olmak üzere tevriye, iham ve teşbih gibi edebî sanatlarla hayaller zenginleştirilmiştir. Eser üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda görülmüştür ki Ahmed Paşa, mûsikî makamları başta olmak üzere çalgı aletleri ve mûsikîye ait çeşitli kavramlardan şiirlerinde bolca malzeme kullanmış; böylece mûsikîye ait ilgi ve bilgisini yazdığı beyitlerle Divanı’na nakşetmiştir.