Siirt ilinde sofralık üzüm üretiminde enerji kullanım etkinliği ve tarımsal yaşam döngüsü değerlendirmesi

Bu çalışmanın amacı, Siirt ilinde sofralık üzüm üretiminde kullanılan girdilerin enerji eşdeğerlerini belirlemek, enerji kullanım etkinliğini ortaya koymak ve üretim sürecinin çevresel etkilerini yaşam döngüsü değerlendirmesi yaklaşımıyla incelemektir. Araştırmanın ana materyalini, Siirt ilinde sofralık üzüm üretimi yapan işletmelerden anket yoluyla elde edilen veriler oluşturmuştur. Örnek hacmi, %99 güven aralığı ve %10 hata payı esas alınarak oransal örnek hacmi formülü ile 179 işletme olarak belirlenmiştir. Çalışmada işgücü, çeki gücü, yakıt, gübre, ilaç, sulama suyu ve elektrik gibi girdilerin enerji eşdeğerleri hesaplanmış; enerji kullanım etkinliği, enerji verimliliği, özgül enerji ve net enerji göstergeleri değerlendirilmiştir. Ayrıca üretim sürecinin çevresel etkilerini belirlemek amacıyla tarımsal yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD) yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre toplam enerji girdisi 35.374,97 MJ/ha, toplam enerji çıktısı ise 87.635,06 MJ/ha olarak belirlenmiştir. Toplam enerji girdileri içerisinde en yüksek payı %34,93 ile yakıt tüketimi oluştururken, bunu %27,56 ile gübre kullanımı izlemiştir. Enerji kullanım etkinliği 2,48, enerji verimliliği 0,21 kg/MJ, özgül enerji 4,76 MJ/kg ve net enerji 52.260,09 MJ/ha olarak hesaplanmıştır. Enerji girdilerinin %53,18'inin doğrudan enerji, %46,82'sinin dolaylı enerji kaynaklarından oluştuğu belirlenmiştir. Ayrıca toplam enerji kullanımının %81,46'sının yenilenemeyen enerji kaynaklarına dayandığı tespit edilmiştir. Yaşam döngüsü değerlendirmesi sonuçlarına göre çevresel etkilerin büyük ölçüde sulama uygulamaları, enerji tüketimi ve kimyasal girdilerden kaynaklandığı belirlenmiştir. Özellikle deniz ekotoksisitesi, ötrofikasyon ve tatlı su ekotoksisitesi kategorilerinde çevresel etkilerin daha yüksek olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak, Siirt ilinde sofralık üzüm üretiminin enerji açısından etkin bir yapıya sahip olduğu, ancak üretim sisteminin büyük ölçüde fosil yakıt ve kimyasal girdilere bağımlı olduğu belirlenmiştir. Bu nedenle enerji kullanımının optimize edilmesi, yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması ve çevre dostu üretim uygulamalarının geliştirilmesi sürdürülebilir üretim açısından önem taşımaktadır.

he aim of this study was to determine the energy equivalents of inputs used in table grape production in Siirt province, to evaluate energy use efficiency, and to examine the environmental impacts of the production process through the life cycle assessment approach. The main material of the study consisted of data obtained through surveys conducted with table grape producers in Siirt province. The sample size was determined as 179 enterprises using the proportional sampling method based on a 99% confidence interval and a 10% margin of error. In the study, the energy equivalents of inputs such as labor, machinery power, fuel, fertilizers, pesticides, irrigation water, and electricity were calculated, and major energy indicators including energy use efficiency, energy productivity, specific energy, and net energy were evaluated. In addition, an agricultural life cycle assessment (LCA) was conducted to determine the environmental impacts of the production process. According to the results, total energy input and output were calculated as 35,374.97 MJ/ha and 87,635.06 MJ/ha, respectively. Among the total energy inputs, fuel consumption had the highest share with 34.93%, followed by fertilizer use with 27.56%. Energy use efficiency, energy productivity, specific energy, and net energy were calculated as 2.48, 0.21 kg/MJ, 4.76 MJ/kg, and 52,260.09 MJ/ha, respectively. It was determined that 53.18% of total energy inputs consisted of direct energy, while 46.82% originated from indirect energy sources. Furthermore, 81.46% of total energy consumption was based on non-renewable energy resources. The life cycle assessment results indicated that environmental impacts mainly originated from irrigation practices, energy consumption, and chemical inputs. Higher environmental impacts were particularly observed in the categories of marine ecotoxicity, eutrophication, and freshwater ecotoxicity. As a result, table grape production in Siirt province was found to have an energy-efficient structure; however, the production system was largely dependent on fossil fuels and chemical inputs. Therefore, optimizing energy use, expanding the use of renewable energy resources, and promoting environmentally friendly production practices are considered important for sustainable production.