Cimrilerin Sözlerinde Mizah ve Nükte Unsurları: Ebû’l-Esved ed-Düʾelî

Abstract

Arap edebiyatında cimrilik hem düşündüren hem de güldüren bir edebî malzeme olarak işlenmiştir. Bu çerçevede CâhizHatîb el-Bağdâdî ve İbnü’l-Mibred başta olmak üzere birçok müellifcimrilik temasını ele alan eserler kaleme alarak bu alandaki literatüre önemli katkılar sunmuştur. Böylece cimriliksadece eleştirilen bir özellik değiledebî anlatımın zenginleşmesini sağlayan bir konu olarak kaynaklarda yerini almıştır. Arap edebiyatı kaynaklarındaEbû’l-Esved ed-Düʾelîel-HutayʾaHâlid b. Safvân ve Humeyd el-Erkat’ın Araplar arasında en cimri şahsiyetler olarak zikredildiği ve bu yönleriyle temayüz ettiklerinin özellikle vurgulandığı görülmektedir. Bu bağlamdaadı geçen şahsiyetlerin cimriliklerini konu edinen ve bu yönlerini çarpıcı biçimde ortaya koyan pek çok rivayet nakledilmiştir. Kendilerine nispet edilen bu rivayetlerçoğu zaman nükte ve mizah unsurlarıyla süslenmiş olup hem mensur hem de manzum örnekler şeklinde kaynaklarda yer almaktadır. Bu çalışmacimrilik temasının mizahî ve nükteli tezahürlerini klasik dönemden seçilmiş bu dört isim ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmadacimrilik anlatılarında kullanılan edebî ifadeler üzerinden bir analiz yapılmaktadır. Bu anlatılarmübâlağatariz ve ince nükte gibi edebî araçlar sayesinde hem eğlendirici bir atmosfer meydana getirmekte hem de cimrilik gibi toplumsal bakımdan olumsuz görülen bir niteliği eleştirel bir çerçevede görünür kılmaktadır. Böylece okuyucubir yandan anlatının mizahî yönüyle hoşça vakit geçirirken diğer yandan bireysel ahlâktoplumsal beklentiler ve değer yargıları üzerine düşünmeye yönlendirilmektedir.