Cimrilerin Sözlerinde Mizah ve Nükte Unsurları: Ebû’l-Esved ed-Düʾelî

Abstract

Arap edebiyatında cimrilik hem düşündüren hem de güldüren bir edebî malzeme olarak işlenmiştir. Bu çerçevede Câhiz

Hatîb el-Bağdâdî ve İbnü’l-Mibred başta olmak üzere birçok müellif

cimrilik temasını ele alan eserler kaleme alarak bu alandaki literatüre önemli katkılar sunmuştur. Böylece cimrilik

sadece eleştirilen bir özellik değil

edebî anlatımın zenginleşmesini sağlayan bir konu olarak kaynaklarda yerini almıştır. Arap edebiyatı kaynaklarında

Ebû’l-Esved ed-Düʾelî

el-Hutayʾa

Hâlid b. Safvân ve Humeyd el-Erkat’ın Araplar arasında en cimri şahsiyetler olarak zikredildiği ve bu yönleriyle temayüz ettiklerinin özellikle vurgulandığı görülmektedir. Bu bağlamda

adı geçen şahsiyetlerin cimriliklerini konu edinen ve bu yönlerini çarpıcı biçimde ortaya koyan pek çok rivayet nakledilmiştir. Kendilerine nispet edilen bu rivayetler

çoğu zaman nükte ve mizah unsurlarıyla süslenmiş olup hem mensur hem de manzum örnekler şeklinde kaynaklarda yer almaktadır. Bu çalışma

cimrilik temasının mizahî ve nükteli tezahürlerini klasik dönemden seçilmiş bu dört isim ekseninde ele almayı amaçlamaktadır. Çalışmada

cimrilik anlatılarında kullanılan edebî ifadeler üzerinden bir analiz yapılmaktadır. Bu anlatılar

mübâlağa

tariz ve ince nükte gibi edebî araçlar sayesinde hem eğlendirici bir atmosfer meydana getirmekte hem de cimrilik gibi toplumsal bakımdan olumsuz görülen bir niteliği eleştirel bir çerçevede görünür kılmaktadır. Böylece okuyucu

bir yandan anlatının mizahî yönüyle hoşça vakit geçirirken diğer yandan bireysel ahlâk

toplumsal beklentiler ve değer yargıları üzerine düşünmeye yönlendirilmektedir.