Yitirilmekte Olan Geleneksel Meskenlere Ait Bir Örnek: Siirt Cas Evleri

Abstract

Günümüz Türkiye’sibinlerce yıllık medeniyet geçmişi ve köklü kültürel mirasıyla mimari anlamda da çok büyük hazineleri barındırmaktadır. Türkiye’nin çok çeşitli coğrafi şartları sayesindeyöresel mimari anlamında büyük bir çeşitlilik söz konusudur. Türkiye’deki yöresel mimarinin karakteristik örneklerinden birisi de Siirt’teki “Cas Evleri”dir. Siirt’teki zengin jips yataklarının sağladığı doğal alçı malzeme ve yöre ikliminin şekillendirmiş olduğu bu mesken tipleriSiirt tarihinde köklü bir yer edinmiştir. Öyle ki Siirt bu mesken tiplerinden kaynaklı olarak “Beyaz Kent” olarak da anılagelmiştir. Kale benzerikesik piramidal yapılarıbeyaz cas harcı sıvalıdıştan düz içten ise tonoz kubbeli bu evleraynı zamanda geleneksel “Türk Evi” yapılarından da pek çok karakteristiği bünyesinde barındırmaktadır. Yöre ekonomik şartlarının yansımasını da başta Siirt fıstığı kurutma ve depolama alanlarıdibeklersoğuk hava depoları (Tabok) olmak üzere türlü ünitelerle görebilmekteyiz. Yerleşme coğrafyası odağında analizini yapmış olduğumuz Siirt cas evleri çalışmamızdaliteratür taraması akabinde 2024-2025 yılları arasında Siirt’in tüm ilçelerine düzenlemiş olduğumuz arazi çalışmalarıyla söz konusu meskenlerin günümüzdeki durumları tespit edilerekbu konuda yapılması gerekenlere odaklanılmıştır. Bu amaçla incelenen toplam 124 cas evinin coğrafi ve mimari sürdürülebilirlik açısından avantaj ve dezavantajları da üzerinde durulan bir diğer nokta olmuştur.