İZMİR LİMANI’NA DEMİRYOLLARIYLA TAŞINAN EMTİANIN NİCEL BİR ANALİZİ (1901-1908)

Abstract

İzmir, 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Doğu Akdeniz’in en önemli ihraç limanlarından biri hâline gelmiştir. İzmir Limanı’nın 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren dikkate değer bir ihracat limanı olmasında Anadolu coğrafyasında işletmeye açılan ilk demir yolu hatları İzmir-Kasaba (Turgutlu) ve İzmir-Aydın demir yolu hatlarının önemli bir rolü bulunmaktadır. Aynı yıl işletmeye açılan bu demir yolu hatları hem İzmir ticaret hadlerinde önemli bir artışa sebep olmuş hem de Osmanlının çevreleşme ya da diğer ifadeyle periferileşme sürecine hizmet etmiştir. Bilindiği üzere demir yolları, kırsal üretim alanlarını meta üretim sürecine sokarken aynı zamanda daha gelişmiş ekonomilerin çevre ülkelerdeki ekonomileri kendilerine bağlaması sonucunu doğurmuştur. Bu anlamda, İzmir’in hinterlandındaki mahaller, 1860’ların ortasından itibaren İzmir Limanı’na tarımsal ürünler ile gıda maddelerinin diğer bir ifadeyle birincil ürünlerin tedarikinde önemli bir rol üstlenmiş, bu durum İzmir’in ve doğal olarak Osmanlı ekonomisinin Avrupa ve diğer Batılı devletlerle ticari ilişkilerinde birincil ürünlerin ihracatına dayalı bir ekonomik ilişki yaratmıştır. Araştırmamız bu noktada, 20. yüzyılın ilk yıllarından II. Meşrutiyet’e kadar İzmir hinterlandından İzmir Limanı’na demir yoluyla taşınan tarımsal ürün, gıda maddeleri ile ticari emtianın neler olduğunu ve bunların toplam yıllık hacimlerini açıklamaya çalışacaktır. Buradan hareketle araştırma, İzmir Limanı’na bu yıllarda demir yoluyla ne kadar ürün taşındığına ve İzmir’in ihracat odaklı bir liman olmasında bu ürünlerin önemine değinecektir. Ayrıca ilgili yıllardaki İzmir ihracat rakamları kullanılarak demir yoluyla taşınan emtia ile İzmir Limanı’ndan ihraç edilen ürünlerin ilişkisi tespit edilmeye çalışılacaktır.