‘Tanrı’nın Rolünü Oynama’ İddiası Bağlamında Klonlamanın Kelâm İlmi Açısından Kritiği

Abstract

Bu çalışmamodern biyoteknolojinin en tartışmalı alanlarından biri olan insan klonlamasınıözellikle “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası çerçevesinde İslâm kelâmı perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. Genetik bilimindeki hızlı ilerlemelerklonlamayı yalnızca teknik veya tıbbî bir uygulama olmaktan çıkararak yaratmainsanın ontolojik statüsüilahî kudret ve ahlâkî sorumluluk gibi temel teolojik meselelerin yeniden tartışılmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda makaleklonlamanın gerçekten ilahî yaratma fiiline bir müdahale teşkil edip etmediği ve bu iddianın kelâmî açıdan ne ölçüde temellendirilebilir olduğu sorusuna odaklanmaktadır. Çalışmada öncelikle klonlamanın bilimsel mahiyeti açıklanarak biyolojik anlamda yoktan yaratma ile mevcut biyolojik unsurlar üzerinde gerçekleştirilen teknik müdahale arasındaki fark ortaya konulmuştur. Klonlama sürecininvar olan genetik materyalin belirli bir teknik işlemle yeniden düzenlenmesine dayandığı; bu nedenle ontolojik anlamda yeni bir varlığı yoktan var etme niteliği taşımadığı vurgulanmaktadır. Bu ayrımmakalenin teolojik analizinin temelini oluşturur. Çünkü “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası büyük ölçüde klonlamanın yaratma fiiliyle özdeşleştirilmesine dayanmaktadır; oysa kelâm geleneğinde yaratma kavramı yalnızca Allah’a mahsus olan yoktan var etme anlamında kullanılmaktadır. Makaleklasik kelâm literatüründe özellikle Mu‘tezilîEş’arî ve Mâtürîdî geleneklerde yaratmakudretfiil ve sebep-sonuç ilişkisine dair geliştirilen kavramsal çerçeveyi analiz ederek insan fiilleri ile ilahî yaratma arasındaki ontolojik ayrımı ortaya koymaktadır. Bu geleneklerde insanın fiillerihakikî anlamda yaratma olarak değilmevcut varlık alanı içinde gerçekleşen tasarrufsebebiyet veya tevlîd olarak değerlendirilir. Dolayısıyla insanın biyoteknolojik müdahaleleriontolojik düzeyde yaratma fiiline ortaklık anlamına gelmemektedir. Bu yaklaşımklonlamanın tevhid inancına aykırı olduğu yönündeki iddiaların kelâmî açıdan zorunlu olmadığını göstermektedir. Çalışmada ayrıca klon bireyin ontolojik ve ahlâkî statüsü de ele alınmıştır. Genetik özdeşliğin bireysel bilinçirade ve kişilik bakımından bir aynilik doğurmadığı; bu nedenle klon bireylerin diğer insanlardan farklı bir varlık kategorisi oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumdinî ve ahlâkî sorumluluk bakımından klon bireylerin tam anlamıyla insan olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makaleinsan klonlamasının İslâm teolojisi açısından zorunlu bir inanç krizine yol açmadığını savunmaktadır. Aksine klonlama tartışmalarınınyaratmainsan fiillerikader ve sorumluluk gibi temel kelâmî kavramların daha derinlikli biçimde yeniden düşünülmesine imkân sunduğu ileri sürülmektedir. Böylece çalışmamodern biyoteknolojik gelişmeler ile klasik kelâmî ilkeler arasında çatışma yerine kavramsal bir yeniden yorumlama imkânı bulunduğunu ortaya koyarakklonlama meselesini teolojik açıdan daha dengeli ve analitik bir zemine taşımayı hedeflemektedir.