‘Tanrı’nın Rolünü Oynama’ İddiası Bağlamında Klonlamanın Kelâm İlmi Açısından Kritiği

Abstract

Bu çalışma

modern biyoteknolojinin en tartışmalı alanlarından biri olan insan klonlamasını

özellikle “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası çerçevesinde İslâm kelâmı perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. Genetik bilimindeki hızlı ilerlemeler

klonlamayı yalnızca teknik veya tıbbî bir uygulama olmaktan çıkararak yaratma

insanın ontolojik statüsü

ilahî kudret ve ahlâkî sorumluluk gibi temel teolojik meselelerin yeniden tartışılmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda makale

klonlamanın gerçekten ilahî yaratma fiiline bir müdahale teşkil edip etmediği ve bu iddianın kelâmî açıdan ne ölçüde temellendirilebilir olduğu sorusuna odaklanmaktadır. Çalışmada öncelikle klonlamanın bilimsel mahiyeti açıklanarak biyolojik anlamda yoktan yaratma ile mevcut biyolojik unsurlar üzerinde gerçekleştirilen teknik müdahale arasındaki fark ortaya konulmuştur. Klonlama sürecinin

var olan genetik materyalin belirli bir teknik işlemle yeniden düzenlenmesine dayandığı; bu nedenle ontolojik anlamda yeni bir varlığı yoktan var etme niteliği taşımadığı vurgulanmaktadır. Bu ayrım

makalenin teolojik analizinin temelini oluşturur. Çünkü “Tanrı’nın rolünü oynama” iddiası büyük ölçüde klonlamanın yaratma fiiliyle özdeşleştirilmesine dayanmaktadır; oysa kelâm geleneğinde yaratma kavramı yalnızca Allah’a mahsus olan yoktan var etme anlamında kullanılmaktadır. Makale

klasik kelâm literatüründe özellikle Mu‘tezilî

Eş’arî ve Mâtürîdî geleneklerde yaratma

kudret

fiil ve sebep-sonuç ilişkisine dair geliştirilen kavramsal çerçeveyi analiz ederek insan fiilleri ile ilahî yaratma arasındaki ontolojik ayrımı ortaya koymaktadır. Bu geleneklerde insanın fiilleri

hakikî anlamda yaratma olarak değil

mevcut varlık alanı içinde gerçekleşen tasarruf

sebebiyet veya tevlîd olarak değerlendirilir. Dolayısıyla insanın biyoteknolojik müdahaleleri

ontolojik düzeyde yaratma fiiline ortaklık anlamına gelmemektedir. Bu yaklaşım

klonlamanın tevhid inancına aykırı olduğu yönündeki iddiaların kelâmî açıdan zorunlu olmadığını göstermektedir. Çalışmada ayrıca klon bireyin ontolojik ve ahlâkî statüsü de ele alınmıştır. Genetik özdeşliğin bireysel bilinç

irade ve kişilik bakımından bir aynilik doğurmadığı; bu nedenle klon bireylerin diğer insanlardan farklı bir varlık kategorisi oluşturmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum

dinî ve ahlâkî sorumluluk bakımından klon bireylerin tam anlamıyla insan olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak makale

insan klonlamasının İslâm teolojisi açısından zorunlu bir inanç krizine yol açmadığını savunmaktadır. Aksine klonlama tartışmalarının

yaratma

insan fiilleri

kader ve sorumluluk gibi temel kelâmî kavramların daha derinlikli biçimde yeniden düşünülmesine imkân sunduğu ileri sürülmektedir. Böylece çalışma

modern biyoteknolojik gelişmeler ile klasik kelâmî ilkeler arasında çatışma yerine kavramsal bir yeniden yorumlama imkânı bulunduğunu ortaya koyarak

klonlama meselesini teolojik açıdan daha dengeli ve analitik bir zemine taşımayı hedeflemektedir.